Wybory stanowe nie są referendum: Johor, Negeri Sembilan i ograniczenia lokalnych głosowań — Phar Kim Beng

4 LIPCA — Kiedy Johor uda się do urn wyborczych 11 lipca, a Negeri Sembilan pójdzie w jego ślady 1 sierpnia, wyniki będą bacznie obserwowane przez strategów partyjnych, dziennikarzy i inwestorów.

Z pewnością zostaną przedstawione w sensacyjnych nagłówkach jako „wyroki” na Putrajayą i jako wczesne oznaki nadchodzących zmian.

Jednak takie ujęcie jest analitycznie słabe i politycznie mylące.

Wybory stanowe są ważne same w sobie, ale nie są i nie mogą być wiążącymi wyrokami na temat działań rządu federalnego w zakresie bezpieczeństwa narodowego, polityki zagranicznej, obronności, zarządzania makroekonomicznego czy integralności konstytucyjnej Malezji – w tym Borneo.

Udawanie, że jest inaczej, oznacza utożsamianie dwóch odrębnych szczebli rządowych i oddawanie się polityce doraźnych korzyści, a nie odpowiedzialności.

Oznacza to również ignorowanie realiów koalicyjnej administracji federalnej, która od 2022 roku musi rządzić poprzez konsensus, a nie poprzez narzucanie poleceń.

Różne mandaty, różna odpowiedzialność

Federalna struktura Malezji wyraźnie wyznacza granicę między tym, co kontroluje Putrajaya, a tym, co robią stolice stanów.

Rząd federalny dzierży stery decydujące o polityce bezpieczeństwa narodowego, planowaniu obronnym, stosunkach zagranicznych, opodatkowaniu i redystrybucji krajowej, a także o ogólnych zarysach polityki makroekonomicznej.

Są to dziedziny, przez które chroniona jest lub naruszana integralność federacji – w szczególności specjalny status i interesy Sabah i Sarawaku.

Rządy stanowe, w przeciwieństwie do nich, zarządzają gruntami, rozwojem lokalnym, infrastrukturą na poziomie stanowym i wieloma aspektami codziennego świadczenia usług.

Decydują o tym, jak planowane są osady, jak utrzymywane są drogi stanowe, jak szybko przetwarzane są tytuły własności gruntów i jak agencje stanowe obsługują obywateli.

Wyborcy mogą zupełnie słusznie brać pod uwagę oba te szczeble w swoich wyborach politycznych.

Jednak mandat nadany w wyborach stanowych w Johor lub Negeri Sembilan nie jest tym samym, co mandat nadany w wyborach powszechnych.

Kandydat do zgromadzenia stanowego nie może samodzielnie renegocjować umowy obronnej, zmienić stanowiska Malezji wobec Morza Południowochińskiego ani zmienić zarysów federalnego podziału dochodów z Borneo.

Ukrywanie stanowego zwycięstwa lub porażki jako ostatecznego rozstrzygnięcia w tych sprawach oznacza przypisywanie instytucjom stanowym uprawnień, których po prostu nie posiadają.

Polityka koalicyjna i rozmyta odpowiedzialność

Od 24 listopada 2022 roku Malezją rządzi koalicyjna administracja federalna.

Ta rzeczywistość zmienia sposób oceny działań rządu federalnego.

Gdy wiele partii dzieli się władzą, stanowiskami w gabinecie i teczkami politycznymi, odpowiedzialność za wyniki federalne jest z natury zbiorowa.

Decyzje wynikają z negocjacji, kompromisów i konieczności utrzymania większości rządzącej, a nie z jednostronnie wdrażanego manifestu jednej partii.

W takim kontekście używanie Johor lub Negeri Sembilan jako papierka lakmusowego dla „rządu federalnego” jest koncepcyjnie błędne.

Zmiana nastrojów na poziomie stanowym przeciwko Partii A może odzwierciedlać niezadowolenie z jej lokalnych kandydatów, stanowego kierownictwa lub zarządzania konkretnymi kwestiami lokalnymi.

Jednak ta zmiana może być łatwo przemianowana w mediach krajowych jako odrzucenie koalicji federalnej, w której Partia A jest tylko jednym z kilku graczy – czasem nawet młodszym partnerem.

Koalicje hamują również gwałtowne odejścia od dotychczasowej polityki. Są budowane na minimalnych wspólnych mianownikach.

Oczekiwanie, że wyborcy w dwóch stanach udzielą czystej, jednoznacznej odpowiedzi „tak” lub „nie” na skomplikowany, wynegocjowany dorobek rządu federalnego poprzez głosowania stanowe, sprowadza rzeczywistość polityczną do karykatury.

Pokusa tworzenia narracji służących własnym interesom

To właśnie to spłaszczenie okazuje się politycznie atrakcyjne.

Aktorzy opozycji mają naturalną skłonność do twierdzenia, że jakiekolwiek zyski w Johor lub Negeri Sembilan oznaczają szerszy upadek zaufania do Putrajayi. Korzystają z nacjonalizacji tego, co w wielu aspektach jest lokalną rywalizacją. Ta sama logika działa w odwrotną stronę.

Liderzy federalni będący częścią koalicji rządzącej mogą wskazywać na stanowe zwycięstwa jako dowód ludowego poparcia dla ich polityki krajowej, nawet jeśli zwycięstwa te opierają się na silnych lokalnych strukturach lub charyzmie osobistej.

Problem nie polega na tym, że aktorzy polityczni interpretują wybory w sposób korzystny dla siebie – to właśnie jest polityka.

Problem pojawia się, gdy obserwatorzy, analitycy i obywatele bezkrytycznie przyjmują te narracje, traktując wyniki stanowe jako zastępcze referenda nad władzą krajową.

Wyborca, który popiera kandydata opozycji z powodu od dawna zaniedbywanej infrastruktury wiejskiej, może nagle odkryć, że jego głos jest opisywany jako deklaracja w sprawie polityki zagranicznej lub wydatków na obronność.

Inny wyborca, rozwścieczony zachowaniem konkretnego lidera stanowego, może zobaczyć, jak jego protest wyborczy jest reinterpretowany jako żądanie zmiany reżimu na szczeblu federalnym.

Takie przemianowanie lokalnych skarg na krajowe wyroki podważa demokratyczną przejrzystość.

Pozwala to obu szczeblom rządu uniknąć właściwej części odpowiedzialności; rządy stanowe mogą obwiniać Putrajayę o wszystko, a aktorzy federalni mogą zbywać stanowe niedociągnięcia jako odosobnione anomalie.

Dlaczego to rozróżnienie ma znaczenie dla rozliczalności

Insystowanie, że Johor i Negeri Sembilan nie są referendami nad Putrajayą, nie jest jedynie argumentem semantycznym.

Dotyka to sedna rozliczalności. Gdy odpowiedzialność jest błędnie przypisywana, bodźce są zniekształcone.

Politycy stanowi mogą spędzać więcej czasu na publicznym oburzeniu w sprawach krajowych wykraczających poza ich kompetencje, niż na naprawianiu drenażu, dróg i zarządzaniu gruntami.

Liderzy federalni mogą opóźniać lub rozwadniać kluczowe reformy krajowe w przekonaniu, że jakikolwiek sprzeciw można „wyjaśnić” jako zlokalizowane niezadowolenie.

Zdrowsza kultura polityczna zachęcałaby wyborców i komentatorów do zadawania bardziej precyzyjnych pytań: Czy rządy stanowe wywiązują się z powierzonych im funkcji?

Czy koalicja federalna zarządza bezpieczeństwem narodowym, polityką zagraniczną i nadzorem gospodarczym w sposób kompetentny i sprawiedliwy? Odpowiedzi mogą się pokrywać, ale nie są identyczne.

W przypadku Johor i Negeri Sembilan oznacza to w szczególności uznanie, o co chodzi w lipcu i sierpniu: o kierunek polityki stanowej, skład zgromadzeń stanowych i zdolność lokalnych liderów do zarządzania rozwojem i spójnością społeczną. Te wyniki mają ogromne znaczenie.

Jednak nie rozstrzygają one debat nad strategiczną postawą Malezji w coraz bardziej kontestowanym regionie, ani nie decydują o tym, jak Sabah i

Sarawaku zostaną rozwiązane ich wieloletnie obawy dotyczące autonomii i rozwoju.

Wyborcy, analitycy i dyscyplina federalizmu

Co zatem należy zrobić?

Wyborcy mogą zacząć od wyjaśnienia perspektywy, przez którą oceniają kandydatów i partie.

Ocena kandydatów stanowych przede wszystkim pod kątem ich dorobku i obietnic w ramach kompetencji stanowych nie jest obojętnością na kwestie federalne; jest to potwierdzenie prawidłowo rozumianego federalizmu.

Analitycy i komentatorzy mają jeszcze większą odpowiedzialność.

Zamiast powtarzać łatwe frazesy o „mini referendach” czy „próbach generalnych przed kolejnymi wyborami powszechnymi”, mogą zdyscyplinować się, aby odróżniać lokalną dynamikę od krajowych trajektorii, jednocześnie zauważając obszary interakcji między nimi.

Ta dyscyplina nie umniejsza znaczeniu wyborów w Johor i Negeri Sembilan; sytuuje je we właściwy sposób w szerszym porządku konstytucyjnym.

Ostatecznie, wynoszenie Johor i Negeri Sembilan do rangi papierka lakmusowego dla rządu federalnego oznacza przedkładanie partyjnej narracji nad rzeczywistość instytucjonalną. Pozwala to, by interes własny maskował się jako analiza.

W okresie, gdy Malezja stoi w obliczu złożonych nacisków zewnętrznych, od regionalnych rywalizacji o bezpieczeństwo po niekorzystne zjawiska gospodarcze, i musi również dbać o integralność własnej federacji, szczególnie ważne jest, aby nie pozwolić, by krótkoterminowe zyski polityczne były kupowane kosztem długoterminowej jasności konstytucyjnej.

Wybory stanowe zasługują na to, by traktować je poważnie, ale na ich własnych warunkach. Są głosami, nie wyrokami.

* Phar Kim Beng jest profesorem studiów nad ASEAN na Międzynarodowym Islamskim Uniwersytecie w Malezji i dyrektorem Instytutu Studiów Międzynarodowych i nad ASEAN.

** Jest to osobista opinia autora lub publikacji i niekoniecznie odzwierciedla poglądy Malay Mail.