فین‌تک‌های نیجریه پرداخت را ساختند. حالا دارند تبدیل به بانک می‌شوند.

این Follow the Money است، سری هفتگی ما که درآمد، کسب‌وکار و استراتژی‌های مقیاس‌پذیری فین‌تک‌های آفریقایی، مؤسسات مالی، شرکت‌ها و دولت‌ها را بررسی می‌کند. هر دوشنبه یک شماره جدید منتشر می‌شود.

فین‌تک‌ها شهرت خود را با سریع‌تر کردن پرداخت‌ها و جایگزینی بسیاری از عملکردهای بانکی فیزیکی با گوشی‌های هوشمند به دست آوردند. حالا آن‌ها دارند به بانک تبدیل می‌شوند، یا حداقل به نوع خاصی از بانک.

امسال، بزرگ‌ترین فین‌تک‌های نیجریه از طریق مجوزهای بانک خرده‌فروشی (MFB) حرکت خود به سمت بانکداری را تسریع کرده‌اند تا فراتر از کسب‌وکار اصلی خود به مؤسسات مالی خدمات کامل تبدیل شوند.

در ژانویه، Paystack، شرکت فناوری پرداخت که اکنون در مالکیت The Stack Group (TSG) است، بانک خرده‌فروشی Ladder را تصاحب کرد. در آوریل، Flutterwave، بزرگ‌ترین استارت‌آپ پرداخت آفریقا، از طریق تصاحب استارت‌آپ بانکداری باز Mono، مجوز ملی MFB را به دست آورد.

در مه، Sycamore، یک گروه خدمات مالی با کسب‌وکارهای وام‌دهی و مدیریت دارایی، به TechCabal گفت که پس از تصاحب یک MFB، برنامه دارد پایه سپرده‌ای بیش از ₦۴۰ میلیارد (۲۹.۱۳ میلیون دلار) بسازد و از وام‌دهی دیجیتال به بانکداری و پرداخت گسترش یابد.

مجوز MFB به فین‌تک‌ها اجازه می‌دهد سپرده بپذیرند، وام بدهند و از وام‌دهی درآمد بهره کسب کنند و وابستگی خود به کارمزد تراکنش را کاهش دهند.

اما این مجوز بیشتر از باز کردن محصولات جدید است. کسب‌وکاری که فین‌تک‌ها باید بسازند را تغییر می‌دهد. برخلاف شرکت‌های پرداخت که هر بار که مشتریان پول جابه‌جا می‌کنند درآمد کسب می‌کنند، بانک‌ها از نگه داشتن سپرده‌ها، وام دادن آن‌ها و مدیریت ریسک‌های همراه با این کسب‌وکار درآمد کسب می‌کنند.

با این حال، یک بانک خرده‌فروشی یک بانک تجاری نیست. این یک مؤسسه بانکی تخصصی با مأموریت محدودتری برای جذب سپرده، وام‌دهی عمدتاً به خانوارها و کسب‌وکارهای کوچک، و عملیات در چارچوب محدودیت‌های احتیاطی سختگیرانه‌ای است که بانک مرکزی نیجریه (CBN) تعیین کرده است.

سپرده‌ها اقتصاد را تغییر می‌دهند

کسب‌وکارهای پرداخت زمانی پول در می‌آورند که مشتریان پول جابه‌جا کنند. بانک‌ها زمانی پول در می‌آورند که مشتریان پول باقی بگذارند.

سپرده‌ها به یک پایه تأمین مالی دائمی تبدیل می‌شوند. فین‌تک‌ها می‌توانند از حساب‌های مشتریان کارمزد انتقال دریافت کنند. حداقل ₦۱۰ برای انتقال‌های بین ₦۵,۰۰۰ و ₦۵۰,۰۰۰، و ₦۵۰ برای انتقال‌های بالاتر از ₦۵۰,۰۰۰، و درآمد بهره از وام‌ها.

سپرده‌های مشتریان نیز به وام تبدیل می‌شوند و درآمد بهره را به طور مکرر از همان پول ایجاد می‌کنند. به جای اتکای عمده به کارمزد تراکنش، فین‌تک‌هایی که مجوز MFB دارند می‌توانند درآمد مکرر از اختلاف بین بهره‌ای که از وام‌ها کسب می‌کنند و هزینه تأمین مالی آن وام‌ها بسازند.

وقتی Flutterwave در آوریل مجوز ملی MFB خود را دریافت کرد، مدیرعامل آن، Olugbenga Agboola، به TechCabal گفت: «۴۰ میلیارد دلار از پلتفرم ما عبور کرده است. این دوبار حساب کردن نیست، و حتی یک سنت هم نگه داشته نشد. با این مرحله جدید از زندگی، پول اکنون در پلتفرم ما می‌ماند. حاشیه‌ها بهتر می‌شوند.»

آن را با Moniepoint مقایسه کنید، که مجوز MFB آن در سال ۲۰۲۶ به مجوز ملی ارتقا یافت. در حالی که این شرکت در سال ۲۰۲۵ ₦۴۱۲ تریلیون (۲۹۷ میلیارد دلار) در پرداخت‌ها پردازش کرد، گفت که بیش از ₦۱ تریلیون (۷۲۴.۱۵ میلیون دلار) در وام‌های تجاری تأمین مالی کرده و یک پرتفوی سپرده ساخته است.

دستورالعمل‌های خرده‌فروشی CBN به وضوح نشان می‌دهد که به فین‌تک‌ها صرفاً اجازه جمع‌آوری سپرده داده نشده است. از آن‌ها انتظار می‌رود که آن‌ها را به کار بگیرند.

تنظیم‌کننده توصیه می‌کند که سپرده‌های پس‌انداز حداقل ۶۰٪ از پایه تأمین مالی یک MFB را تشکیل دهند، در حالی که نسبت وام به سپرده باید به ۸۰٪ برسد. وام‌های خالص باید حداقل ۶۰٪ از کل دارایی‌ها را نشان دهند و حدود ۸۰٪ از وام‌دهی باید به وام‌های خرد اختصاص یابد.

این معیارها فضای کمی برای فین‌تک‌ها باقی می‌گذارند تا سپرده‌ها را احتکار کنند یا مانند بانک‌های تجاری به شدت به سرمایه‌گذاری‌های خزانه‌داری وابسته باشند. تنظیم‌کننده انتظار دارد سپرده‌های مشتریان از طریق وام‌دهی به اقتصاد واقعی بازگردد نه اینکه در دارایی‌های کم‌ریسک بماند.

حداکثر وام خرد توصیه‌شده برای MFBهای واحد تیر ۲ معادل ₦۵۰۰,۰۰۰ (۳۶۲.۰۸ دلار) و برای سایر دسته‌های بانک‌های خرده‌فروشی ₦۱ میلیون (۷۲۴.۱۵ دلار) است.

وام‌های SME می‌توانند از ₦۵۰۰,۰۰۰ (۳۶۲.۰۸ دلار) برای MFBهای واحد تیر ۲ و ₦۱ میلیون (۷۲۴.۱۵ دلار) برای سایر دسته‌های MFB فراتر روند، اما نباید از ۱٪ وجوه سهامداران که توسط زیان‌ها کاهش نیافته تجاوز کنند.

CBN چهار دسته MFB را به رسمیت می‌شناسد. MFBهای واحد تیر ۱ مجاز به فعالیت در مناطق شهری هستند، در حالی که MFBهای واحد تیر ۲ به جوامع روستایی، فاقد بانک و کم‌بانک خدمت می‌کنند. MFBهای ایالتی می‌توانند در یک ایالت یا قلمرو پایتخت فدرال (FCT) فعالیت کنند، در حالی که MFBهای ملی می‌توانند در چندین ایالت از جمله FCT فعالیت کنند.

تنظیم‌کننده انتظار دارد که برای هر وام طبقه‌بندی‌شده به طور کامل ذخیره‌گیری شود، با ذخیره زیان وام ۱۰۰٪، و مسئولان وام به طور فعال بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ وام‌گیرنده را مدیریت کنند. وام‌ها باید ظرف هفت روز از پرداخت پیگیری شوند و در اکثر موارد بازپرداخت‌ها هفتگی انتظار می‌رود.

رشد با محدودیت‌هایی همراه است

برای حفاظت از سپرده‌گذاران، MFBهای ملی باید حداقل سرمایه پرداخت‌شده ₦۵ میلیارد (۳.۶۲ میلیون دلار) را حفظ کنند، در حالی که MFBهای ایالتی به ₦۱ میلیارد (۷۲۴,۱۵۰ دلار) نیاز دارند. این کسری از آن چیزی است که CBN از بانک‌های تجاری می‌خواهد.

بانک‌های بین‌المللی باید حداقل ₦۵۰۰ میلیارد (۳۷۰.۵۸ میلیون دلار) سرمایه پرداخت‌شده داشته باشند، بانک‌های ملی ₦۲۰۰ میلیارد (۱۴۸.۲۳ میلیون دلار) و بانک‌های منطقه‌ای و بازرگانی هر کدام ₦۵۰ میلیارد (۳۷.۰۶ میلیون دلار).

این شکاف نقش‌های متفاوتی را که این مؤسسات برای ایفا طراحی شده‌اند منعکس می‌کند. در حالی که بانک‌های تجاری باید شرکت‌های بزرگ را تأمین مالی کنند، در بازارهای ارز خارجی شرکت کنند و طیف گسترده‌ای از خدمات بانکی ارائه دهند، MFBها وام‌دهندگان تخصصی هستند که بر جذب سپرده و ارائه اعتبار به خانوارها و کسب‌وکارهای کوچک تمرکز دارند.

مجوز محدودیت‌هایی برای نحوه استفاده فین‌تک‌ها از پول مشتریان ایجاد می‌کند.

برخلاف شرکت‌های پرداخت که می‌توانند اکثر درآمدهای خود را برای رشد سرمایه‌گذاری مجدد کنند، بانک‌های خرده‌فروشی باید بخشی از ترازنامه خود را نگه دارند. CBN از MFBها می‌خواهد حداقل نسبت کفایت سرمایه ۱۰٪ را حفظ کنند و حداقل ۲۰٪ از دارایی‌های خود را به شکل نقد نگه دارند تا برداشت‌های مشتریان را پوشش دهند. سرمایه‌گذاری در اوراق خزانه‌داری باید بین ۵٪ و ۱۰٪ از دارایی‌ها باقی بماند و سرمایه‌گذاری‌های سهام در سایر کسب‌وکارها به ۷.۵٪ محدود شده است.

CBN انتظار دارد MFBها اکثر درآمد خود را از وام‌دهی کسب کنند، با حدود ۸۰٪ از درآمد ناخالص که از بهره به جای کارمزد می‌آید، در حالی که هزینه‌های عملیاتی را زیر ۱۵٪ از کل دارایی‌ها نگه می‌دارند. این تفاوت قابل توجهی از بسیاری از مدل‌های کسب‌وکار فین‌تک است، جایی که پرداخت‌ها، انتقال‌ها و خدمات بازرگانی بیشتر درآمد را ایجاد می‌کنند و رشد اغلب با افزایش هزینه‌های عملیاتی همراه است.

دستورالعمل‌ها تراکنش‌های ارز خارجی، انتقال‌های الکترونیکی بین‌المللی وجوه، امور مالی شرکتی بین‌المللی، فعالیت‌های اتاق پایاپای، معاملات سفته‌بازانه ملک و هر کسب‌وکاری خارج از موارد تأیید‌شده توسط CBN را ممنوع می‌کنند.

اگرچه بسیاری از فین‌تک‌ها از قبل مجوزهای دیگری دارند که برخی از این خدمات را امکان‌پذیر می‌کند، محدودیت‌ها نشان می‌دهد که مجوز MFB مجوزی برای انجام هر کاری که یک بانک می‌تواند انجام دهد نیست. در عوض، طراحی شده تا مؤسسات را بر نقش اصلی خود در پذیرش سپرده و وام دادن آن‌ها به اقتصاد واقعی متمرکز نگه دارد.

MFBهای ایالتی ملزم به حفظ عملیات فیزیکی در ایالت‌های دارای مجوز خود هستند، در حالی که از MFBهای ملی انتظار می‌رود در ایالت‌هایی که فعالیت می‌کنند حضور فیزیکی داشته باشند. توسعه شعب به تأیید نظارتی نیاز دارد، در حالی که شفافیت قیمت‌گذاری، گزارش‌دهی مالی حسابرسی‌شده و افشاهای نظارتی منظم همگی اجباری هستند.

پس از دریافت مجوز فعالیت به عنوان MFB ملی در ژانویه، Kuda، یک نئوبانک نیجریایی، گفت که برنامه دارد مراکز تجربه بیشتری باز کند تا از مشتریان حمایت کند و تعامل با جامعه را تقویت کند.

انقلاب فین‌تک نیجریه با کمک به مردم برای جابه‌جایی پول کارآمدتر از بانک‌های سنتی آغاز شد. مرحله بعدی ممکن است کمتر به کارآمدی جابه‌جایی پول و بیشتر به مسئولانه بودن در نگه داشتن و وام دادن آن بستگی داشته باشد.

مقیاس واقعی مستلزم حرکت فراتر از یکپارچه‌سازی‌های سطحی به سمت اجرای قوی است. ما سر و صدا را از Moonshot 2026 حذف کرده‌ایم و کنفرانس را صرفاً برای ارتباطات با کیفیت بالا بین بنیان‌گذاران استارت‌آپ، اپراتورهای مالی جهانی، رهبران سازمانی و افرادی که چارچوب‌های فنی آفریقا را بازسازی می‌کنند بهینه کرده‌ایم.
برای مدت محدود ۲۰٪ تخفیف بر روی بلیت‌های Early Bird دریافت کنید.