امنیت انرژی در میان ریسک‌های ژئوپلیتیکی

حتی قبل از بحران شدید در خاورمیانه، امنیت انرژی مدت‌هاست که یک اولویت استراتژیک برای فیلیپین بوده است. چالش همیشه دوگانه بوده است: تضمین عرضه کافی امروز در حالی که سیستمی ساخته می‌شود که در آینده پایدار و مقاوم باقی بماند.

بخشی از این استراتژی، انتقال تدریجی به انرژی تجدیدپذیر (RE) است. دولت اهداف روشنی تعیین کرده است: 35٪ از ترکیب تولید برق تا سال 2030، 50٪ تا سال 2040، و بیش از 50٪ تا سال 2050. این‌ها فقط اهداف زیست محیطی نیستند — آن‌ها برای کاهش وابستگی بلندمدت کشور به سوخت‌های وارداتی محوری هستند.

تحولات اخیر به نظر می‌رسید از این انتقال حمایت می‌کنند. در ژانویه، رئیس‌جمهور فردیناند مارکوس جونیور کشف یک منبع جدید گاز طبیعی به نام Malampaya East-1 را در نزدیکی میدان موجود Malampaya اعلام کرد. این امر امیدواری‌ها را برای تمدید عمر یک منبع انرژی داخلی حیاتی که بیش از دو دهه بخش عمده‌ای از لوزون را تامین کرده است، افزایش داد. در زمانی که تولید Malampaya رو به کاهش بود و وابستگی به واردات در حال افزایش، این کشف تا حدی اطمینان بخش بود.

اما محیط جهانی به سرعت تغییر کرد.

گزارش ریسک‌های جهانی 2026 مجمع جهانی اقتصاد، رویارویی ژئواکونومیک را به عنوان ریسک جهانی اصلی شناسایی کرد. تنش‌های مداوم در خاورمیانه از آن زمان این واقعیت را تاکید کرده‌اند، زنجیره‌های تامین را مختل کرده، نوسان قیمت نفت را افزایش داده و پویایی‌های ژئوپلیتیکی را تغییر داده‌اند. برای کشورهای وارد کننده سوخت مانند فیلیپین، این اختلالات پیامدهای فوری و ملموسی دارند.

بسته شدن تنگه هرمز برای اکثر کشتی‌ها، عرضه جهانی نفت را محدود کرده و قیمت‌ها را افزایش داده است. برای فیلیپین، این به معنای هزینه‌های بالاتر سوخت، افزایش فشار تورمی و قرار گرفتن بیشتر در معرض شوک‌های خارجی است. با فوریت بیشتر، امنیت عرضه را به صدر برده است. برآوردهای دولتی که نشان می‌دهد کشور ممکن است فقط حدود دو ماه ذخایر سوخت داشته باشد، مقیاس آسیب‌پذیری را برجسته می‌کند.

به اعتبار خود، دولت با فوریت پاسخ داده است. رئیس‌جمهور مارکوس جونیور فرمان اجرایی شماره 110 را صادر کرد که وضعیت اضطراری ملی انرژی را اعلام می‌کند و به وزارت انرژی (DoE) اجازه می‌دهد اقداماتی را برای تقویت مقاومت سوخت اجرا کند. این فرمان به نهادهای کلیدی، از جمله شرکت ملی نفت فیلیپین و شاخه اکتشافی آن، قدرت می‌دهد تا عرضه اضافی را تامین کنند.

دولت از آن زمان برای تنوع بخشیدن به تدارکات حرکت کرده است، سوخت را از کشورهایی مانند ژاپن و روسیه تامین می‌کند، با تحویل‌های مورد انتظار از مالزی، سنگاپور و عمان. همچنین در حال مذاکره با شرکای دیگر از جمله هند، برونئی و کره جنوبی است. در تکمیل این تلاش‌ها، وزارت بودجه و مدیریت 20 میلیارد پزو برای تامین مالی خرید ذخایر نفتی اضافی آزاد کرده است.

این‌ها گام‌های ضروری هستند. اما آن‌ها، به طبیعت خود، موقتی هستند.

حتی در حالی که دولت برای تثبیت عرضه و مهار فشارهای قیمتی در کوتاه‌مدت تلاش می‌کند، چالش گسترده‌تر باقی می‌ماند: ساختن یک سیستم انرژی که مقاوم، متنوع و کمتر آسیب‌پذیر در برابر شوک‌های خارجی باشد.

این امر نیازمند تسریع توسعه منابع انرژی جایگزین و تقویت مشارکت‌هایی است که هم امنیت انرژی و هم منافع ملی را پشتیبانی می‌کنند. برنامه انرژی فیلیپین از قبل این جهت را منعکس می‌کند و بر کاهش وابستگی به واردات و مقاومت بیشتر سیستم تاکید دارد.

دلگرم‌کننده است که فیلیپین بدون شرکای معتبر نیست.

در انرژی تجدیدپذیر، کشورهایی مانند ژاپن، سنگاپور، بریتانیا و چندین کشور اروپایی از سرمایه‌گذاری‌ها و همکاری فنی در باد فراساحلی، خورشیدی و یکپارچه‌سازی شبکه حمایت می‌کنند. شرکایی از جمله استرالیا، ایالات متحده و کانادا به توسعه پروژه، تامین مالی و نوآوری انرژی پاک کمک می‌کنند.

در گاز طبیعی مایع (LNG)، همکاری با کشورهایی مانند ژاپن و سوئیس به تضمین عرضه پایدار در طول دوره انتقال کمک می‌کند. در همین حال، با اکتشاف فیلیپین برای گنجاندن انرژی هسته‌ای غیرنظامی در ترکیب برق خود، کشورهایی از جمله فرانسه، کره جنوبی، کانادا، ایالات متحده و ژاپن به عنوان شرکای بالقوه در توسعه ظرفیت هسته‌ای ایمن و قابل اعتماد ظاهر شده‌اند.

در این زمینه، پیشنهادهایی برای اکتشاف مشترک انرژی با چین در دریای غربی فیلیپین دوباره سر برآورده است. در حالی که چنین ایده‌هایی ممکن است در زمان‌های عدم اطمینان مطرح شوند، باید با احتیاط ارزیابی شوند.

مشارکت‌های انرژی ترتیبات صرفاً اقتصادی نیستند — آن‌ها تصمیمات استراتژیک با پیامدهای بلندمدت هستند. بنابراین ضروری است که فیلیپین با شرکایی کار کند که به نظم مبتنی بر قوانین احترام بگذارند و حاکمیت و یکپارچگی ملی کشور را حفظ کنند. نگرانی‌های عرضه کوتاه‌مدت نباید به بهای منافع استراتژیک بلندمدت باشد.

همچنین مهم است که تشخیص داده شود فیلیپین دارای جایگزین‌های قابل قبولی است. کشف اخیر گاز طبیعی در Camago-3، پس از اعلام Malampaya East-1، نشان می‌دهد که بازیگران بخش خصوصی فیلیپینی هم قابلیت فنی و هم ظرفیت مالی برای مشارکت معنادار در زنجیره تامین انرژی کشور را دارند.

وضعیت فعلی درس آشنا اما فوری را تاکید می‌کند: امنیت انرژی نمی‌تواند به عنوان یک مشکل صرفاً کوتاه‌مدت تلقی شود. عرضه باید در زمان بحران تامین شود، اما مقاومت باید در طول زمان ساخته شود.

در لحظات اختلال، وسوسه این است که فقط بر نیازهای فوری تمرکز کنیم. اما امنیت انرژی پایدار به چیزی بیش از دسترسی به سوخت بستگی دارد. نیازمند تنوع، پیش‌بینی استراتژیک و مشارکت‌های مبتنی بر اعتماد است.

بنابراین فیلیپین باید در هر دو جبهه به اقدام ادامه دهد — تضمین عرضه امروز در حالی که پایه‌های یک آینده انرژی امن‌تر و مقاوم‌تر را تقویت می‌کند.

ویکتور آندرس "دیندو" سی. مانهیت رئیس موسسه Stratbase ADR است.