Οι καλοκαιρινοί μήνες θερμαίνονται, και το ίδιο συμβαίνει με τις ακροάσεις του Κογκρέσου σχετικά με την αντίδραση της κυβέρνησης στην παγκόσμια πετρελαϊκή κρίση.

Στις 15 Απριλίου, οι οικονομικοί διευθυντές εμφανίστηκαν ενώπιον της Βουλής των Αντιπροσώπων για να εξηγήσουν γιατί η κυβέρνηση φαίνεται να διστάζει όσον αφορά την αναστολή των φόρων καυσίμων. Ενώ ο Πρόεδρος Ferdinand Marcos Jr. ανέστειλε ήδη τον ειδικό φόρο κατανάλωσης στην κηροζίνη και το υγραέριο, δεν έχει κάνει το ίδιο για το ντίζελ και τη βενζίνη.

Ο πρόεδρος της επιτροπής τρόπων και μέσων της Βουλής, Miro Quimbo, παρουσίασε δεδομένα που φέρεται να δείχνουν ότι το ντίζελ και η βενζίνη καταλαμβάνουν περίπου ίσο μερίδιο του οικογενειακού εισοδήματος σε όλες τις ομάδες εισοδήματος — περίπου 12 έως 13%. Η υπονοούμενη έννοια είναι ότι οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης καυσίμων επιβαρύνουν τους φτωχούς όσο και τους πλούσιους, επομένως οι φόροι θα πρέπει να ανασταλούν.

Υπάρχει μόνο ένα πρόβλημα: δεν έχει δημοσιοποιηθεί καμία μεθοδολογία, επομένως οι αριθμοί δεν μπορούν να ελεγχθούν ανεξάρτητα. Χρησιμοποιώντας τα μικροδεδομένα της Έρευνας Οικογενειακού Εισοδήματος και Δαπανών (FIES) του 2023, τα πραγματικά μερίδια είναι περίπου έξι φορές μικρότερα — περίπου 2 έως 2,5% του οικογενειακού εισοδήματος — και σχετικά σταθερά σε όλα τα δεκατημόρια (βλέπε Σχήμα 1).

Ένα τόσο μεγάλο χάσμα είναι πιθανότερο μια ορολογική διαφορά (για παράδειγμα, διαφορετικός παρονομαστής ή έμμεση χρήση καυσίμου που εντοπίζεται μέσω συνδέσμων εισροών-εκροών) παρά αριθμητικό λάθος. Αλλά χωρίς αποκάλυψη, δεν μπορούμε πραγματικά να το γνωρίζουμε. Η επιτροπή θα πρέπει να ζητήσει από το προσωπικό της να δημοσιοποιήσει τον υποκείμενο υπολογισμό.

Σχήμα 1.

Πριν από μερικές εβδομάδες, ο πρώην αντιπρόσωπος Raoul Manuel έδειξε στο Facebook δεδομένα που φαίνεται να αποδεικνύουν ότι τα φτωχά νοικοκυριά επιβαρύνονται περισσότερο από τους φόρους ντίζελ και βενζίνης. Αλλά αυτός (ή όποιος επεξεργάστηκε τους αριθμούς) χρησιμοποίησε μη τυποποιημένη μεθοδολογία που περιλαμβάνει μόνο νοικοκυριά που δαπανούν οποιοδήποτε ποσό απευθείας σε καύσιμα.

Συγκεκριμένα, διαίρεσαν τη συνολική δαπάνη καυσίμων με το μισθωτό εισόδημα, υπό την προϋπόθεση ότι τα νοικοκυριά αγόραζαν καύσιμα απευθείας. Ακολουθούν δύο προβλήματα. Πρώτον, τα περισσότερα φτωχά νοικοκυριά δεν αγοράζουν ντίζελ ή βενζίνη απευθείας (καταναλώνουν καύσιμα έμμεσα μέσω των ναύλων των jeepney, των τιμών τροφίμων και των τιμών αγαθών), επομένως η προϋπόθεση για απευθείας αγοραστές τα αφαιρεί από το δείγμα και μηχανικά διογκώνει τη σχέση για όσους παραμένουν.

Δεύτερον, το μισθωτό εισόδημα υποτιμά το συνολικό εισόδημα για τα φτωχά νοικοκυριά, τα οποία στηρίζονται επίσης σε μεταβιβάσεις, αυτοαπασχόληση και αγροτικό εισόδημα. Το σωστό αντικείμενο για την πολιτική είναι η άνευ προϋποθέσεων επιβάρυνση σε όλα τα νοικοκυριά, όχι η υπό προϋποθέσεις επιβάρυνση μεταξύ των απευθείας αγοραστών (βλέπε Σχήμα 2).

Εάν δεν μπορούμε καν να συμφωνήσουμε στο τι λένε τα δεδομένα, η χάραξη πολιτικής βάσει στοιχείων καθίσταται αδύνατη.

Σχήμα 2.

Είναι οι φόροι καυσίμων παλινδρομικοί;

Ο ισχυρισμός ότι οι φόροι καυσίμων είναι «παλινδρομικοί» — ότι βλάπτουν τους φτωχούς περισσότερο από τους πλούσιους — είναι ένας από τους πιο επίμονους μύθους στις συζητήσεις δημοσιονομικής πολιτικής των Φιλιππίνων. Ακούγεται διαισθητικό: όλοι χρειάζονται καύσιμα, επομένως ένας σταθερός φόρος ανά λίτρο πρέπει να βαραίνει περισσότερο αυτούς που έχουν λιγότερα.

Αλλά τα δεδομένα λένε μια διαφορετική ιστορία.

Σε μια σημείωση πολιτικής που δημοσίευσα τον Μάρτιο, χρησιμοποίησα την FIES 2023 και τον πίνακα εισροών-εκροών των Φιλιππίνων για να εντοπίσω ποιος πραγματικά φέρει το βάρος των ειδικών φόρων κατανάλωσης καυσίμων. Το κατώτερο 30% των νοικοκυριών θα συγκέντρωνε μόνο περίπου 17% των χαμένων εσόδων από τον ειδικό φόρο βενζίνης και μόλις 2,5% των χαμένων εσόδων από τον ειδικό φόρο ντίζελ. Το κορυφαίο 30% θα συγκέντρωνε 48% της βενζίνης και 85% του ντίζελ. Το πλουσιότερο δέκατο των φιλιππινέζικων νοικοκυριών και μόνο θα τσέπωνε 54% οποιασδήποτε φορολογικής ελάφρυνσης ντίζελ. (Αυτές οι εκτιμήσεις συνδυάζουν απευθείας αγορές καυσίμων νοικοκυριών από την FIES με έμμεση χρήση καυσίμου που εντοπίζεται μέσω του πίνακα εισροών-εκροών των Φιλιππίνων, υποθέτοντας πλήρη προώθηση των ειδικών φόρων κατανάλωσης στους τελικούς καταναλωτές — η τυπική υπόθεση στη βιβλιογραφία επίπτωσης.)

Αυτό καθιστά τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης καυσίμων, στη χειρότερη περίπτωση, περίπου αναλογικούς — και ήπια προοδευτικούς όταν οι έμμεσες επιδράσεις εντοπίζονται μέσω του πίνακα εισροών-εκροών. Αλλά το αποφασιστικό σημείο για την πολιτική δεν είναι η ακριβής μορφή του βάρους· είναι η μορφή του οφέλους από την αναστολή. Υπό αυτήν την έννοια, καθίσταται αποτελεσματικά δώρο στα νοικοκυριά υψηλότερου εισοδήματος που κατέχουν αυτοκίνητα. Μια φορολογική αναστολή είναι παλινδρομική στη διανεμητική της επίδραση, ακόμη και αν ο ίδιος ο φόρος δεν είναι. Η αναστολή των ειδικών φόρων καυσίμων θα ήταν δώρο στα κορυφαία δεκατημόρια, όχι στους φτωχούς που οδηγούν jeepney.

Πρόσφατα στοιχεία από τις Φιλιππίνες δείχνουν το ίδιο για τον φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ). Σε διδακτορική διατριβή στο UP School of Economics, η φίλη μου Mae Hyacinth Kiocho πραγματοποίησε ανάλυση επίπτωσης των φόρων κατανάλωσης και των κοινωνικών δαπανών χρησιμοποιώντας κυβερνητικές έρευνες και διαπιστώνει ότι ο ΦΠΑ, όπως εφαρμόζεται, είναι πιο κοντά στον αναλογικό παρά στον παλινδρομικό.

Ο μηχανισμός είναι απλός: τα βασικά τρόφιμα, η εκπαίδευση και η υγεία (που αποτελούν μεγαλύτερο μερίδιο των προϋπολογισμών των φτωχών νοικοκυριών) είναι ήδη απαλλαγμένα από ΦΠΑ, ενώ τα φορολογητέα αγαθά πέφτουν πιο βαρύ σε καλάθια κατανάλωσης υψηλότερου εισοδήματος. Αυτό είναι συνεπές με προηγούμενες εργασίες του Philippine Institute for Development Studies και της Παγκόσμιας Τράπεζας σχετικά με την επίπτωση των φόρων στις Φιλιππίνες.

Αυτά τα ευρήματα έρχονται σε αντίθεση με τη συμβατική σοφία που επαναλαμβάνεται σε ακροάσεις του Κογκρέσου και σε talk shows. Η διαφορά είναι ότι βασίζονται σε δεδομένα, όχι σε αισθήματα.

Αναγνώριση όπου οφείλεται

Παρά την υπογραφή του Republic Act 12316 τον Μάρτιο (ο νόμος που τον εξουσιοδοτεί να αναστείλει τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης καυσίμων όταν το αργό Ντουμπάι υπερβεί τα 80 δολάρια ανά βαρέλι), ο Marcos δεν έχει πραγματικά ασκήσει αυτήν την εξουσία. Ουσιαστικά, έχει παγώσει τον νόμο.

Οι οικονομικοί του διευθυντές, ιδιαίτερα στο Υπουργείο Οικονομικών (DOF) και την Επιτροπή Συντονισμού Αναπτυξιακού Προϋπολογισμού (DBCC), έχουν αντισταθεί στην πίεση του Κογκρέσου για αναστολή των ειδικών φόρων κατανάλωσης. Κατανοούν, και πάλι με βάση τα δεδομένα, ότι μια γενική αναστολή θα κόστιζε πάνω από εκατό δισεκατομμύρια πέσος ενώ θα παρέδιδε το μεγαλύτερο μέρος του οφέλους στα πλουσιότερα νοικοκυριά. Οι τιμές πετρελαίου έχουν επίσης μειωθεί κάπως από τις κορυφές τους, μειώνοντας την επείγουσα ανάγκη.

Οι Παγκόσμιες Οικονομικές Προοπτικές Απριλίου 2026 του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) υποστηρίζουν αυτή τη θέση. Το ΔΝΤ προειδοποιεί ρητά κατά των ευρείας βάσης δημοσιονομικών πακέτων σε απάντηση στο πετρελαϊκό σοκ, συνιστώντας αντίθετα η δημοσιονομική υποστήριξη να είναι «στοχευμένη, έγκαιρη, προσωρινή και χρηματοδοτούμενη εντός των τρεχόντων προϋπολογισμών με αναδιάρθρωση των δαπανών». Αυτό είναι ουσιαστικά αυτό για το οποίο έχουν υποστηρίξει οι φιλιππινέζοι οικονομικοί διευθυντές.

Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η κυβέρνηση κάνει φανταστική δουλειά εν μέσω της κρίσης. Πρέπει να ενισχύσουν τις προσπάθειες στην άλλη πλευρά της εξίσωσης: τη στοχευμένη ανακούφιση που θα πρέπει να αντικαταστήσει την αναστολή του ειδικού φόρου.

Οι μεταφορές μετρητών στα φτωχότερα νοικοκυριά έχουν καθυστερήσει. Το επεκταμένο Pantawid Pasada για οδηγούς δημόσιων οχημάτων χρειάστηκε εβδομάδες περισσότερες από όσες θα έπρεπε. Η διανομή Ayuda παραμένει μαστιγωμένη από διαρροές, φτωχή στόχευση και καθυστερήσεις. Και η απώλεια του Listahanan, του κύριου καταλόγου φτωχών νοικοκυριών του DSWD, έχει καταστήσει τη στόχευση ακόμη πιο δύσκολη.

Τι πρέπει να συμβεί

Καθώς η κρίση επιμένει, η συζήτηση για τον ειδικό φόρο κατανάλωσης καυσίμων δεν θα εξαφανιστεί. Οι τιμές πετρελαίου παραμένουν ασταθείς, και ο πολιτικός πειρασμός να ανασταλούν οι φόροι θα επιστρέψει κάθε φορά που οι τιμές εκτοξεύονται. Για να αντισταθεί σε αυτόν τον πειρασμό, η κυβέρνηση πρέπει να κάνει δύο πράγματα σωστά.

Πρώτον, να επενδύσει επιθετικά σε συστήματα παροχής ayuda. Να διορθώσει τις βάσεις δεδομένων δικαιούχων. Να επιταχύνει την ψηφιοποίηση. Να το κάνει έτσι ώστε την επόμενη φορά που οι τιμές πετρελαίου εκτινάσσονται, η στοχευμένη βοήθεια να μπορεί να αναπτυχθεί σε μέρες, όχι εβδομάδες. Εάν η υποδομή στόχευσης λειτουργεί θαύματα, η περίπτωση για γενικές φορολογικές μειώσεις καταρρέει.

Δεύτερον, καθώς διαμορφώνουμε την οικονομική πολιτική σε αυτές τις ταραγμένες εποχές, πρέπει να διπλασιάσουμε την κοινή χρήση δεδομένων και τη διαφάνεια. Οι ακροάσεις του Κογκρέσου θα εξελίσσονταν πολύ πιο ομαλά εάν τα δεδομένα που παρουσιάζονται για να δικαιολογήσουν τη νομοθεσία συνοδεύονταν από υλικό αναπαραγωγής — το σύνολο δεδομένων, τη μεθοδολογία και ιδανικά τον κώδικα. Εάν οι αριθμοί που παρουσιάζονται δεν μπορούν να επιβιώσουν της εξέτασης, δεν θα πρέπει να διαμορφώνουν πολιτική. (Τα δεδομένα και ο κώδικας που χρησιμοποιήθηκαν για τη δική μου σημείωση πολιτικής σχετικά με την αναστολή του φόρου καυσίμων έχουν μεταφορτωθεί στο Github για να τα ελέγξει οποιοσδήποτε.)

Τα στοιχεία είναι σαφή: οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης καυσίμων στις Φιλιππίνες δεν είναι παλινδρομικοί, ούτε είναι ο ΦΠΑ. Αυτά δεν είναι γνώμες: είναι ευρήματα από δεδομένα οικογενειακών ερευνών που μπορεί να επαληθεύσει οποιοσδήποτε. Το ερώτημα είναι εάν οι νομοθέτες μας (και άλλοι ενδιαφερόμενοι της πολιτικής) είναι πρόθυμοι να ασχοληθούν με τα στοιχεία, ή αν θα συνεχίσουν να προωθούν αριθμούς που δεν συμφωνούν. – Rappler.com

Ο Dr. JC Punongbayan είναι επίκουρος καθηγητής στο UP School of Economics και συγγραφέας του False Nostalgia: The Marcos "Golden Age" Myths and How to Debunk Them. Το 2024, έλαβε το βραβείο The Outstanding Young Men (TOYM) για τα οικονομικά. Ακολουθήστε τον στο Instagram (@jcpunongbayan).

Κάντε κλικ εδώ για περισσότερα άρθρα In This Economy