Καθώς η Ευρώπη καλωσορίζει την κινεζική ηλιακή ενέργεια, κάποιοι βλέπουν έναν Δούρειο Ίππο

Αναζητώντας ένα φθηνότερο και πιο ανεξάρτητο ενεργειακό σύστημα, η Ευρώπη έχει μόνο την κινεζική τεχνολογία στην οποία μπορεί να στραφεί. Μήπως παραδίδουν στη χώρα έναν "διακόπτη θανάτου";

Ο ήλιος βρισκόταν σχεδόν στο απόγειό του πάνω από το κέντρο ελέγχου όταν οι χάρτες άρχισαν να τρεμοπαίζουν: πρώτα από πράσινο σε κόκκινο και μετά ξαφνικά σε μαύρο. 

Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, δεκάδες χιλιάδες μικρής κλίμακας ηλιακές εγκαταστάσεις σε ταράτσες σε όλη τη δυτική και κεντρική Ευρώπη αποσυνδέθηκαν από το δίκτυο. Από μόνη της, κάθε αποσύνδεση έκανε μικρή διαφορά — αλλά περισσότερα από πέντε γιγαβάτ, ισοδύναμα με τρεις από τους μεγαλύτερους σταθμούς παραγωγής ενέργειας με φυσικό αέριο της ηπείρου, μόλις έπεσαν ταυτόχρονα. Τώρα ολόκληρο το δίκτυο έκλεινε. Ήταν μια επίθεση χάκερ. Σε όλη την ήπειρο, τα δίκτυα τηλεπικοινωνιών απέτυχαν, διαταράσσοντας τον συντονισμό απόκρισης και παρεμποδίζοντας τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις και τα νοσοκομεία στρέφονταν σε εφεδρικές γεννήτριες και τα διυλιστήρια πετρελαίου διέκοπταν την παραγωγή. 

Αυτό δεν έχει συμβεί — ακόμα. Είναι μια εκδοχή ενός σεναρίου που περιγράφεται από ειδικούς σε κυβερνοασφάλεια, λειτουργία δικτύου και γεωστρατηγική σε αναφορές και συνεντεύξεις με το Reynolds Center. Έχει ισχυρές ομοιότητες με ένα πραγματικό μπλακ άουτ το 2025 στην Ισπανία και την Πορτογαλία, όταν χιλιάδες μικρής κλίμακας ηλιακές εγκαταστάσεις αποσυνδέθηκαν σε μόλις 38 δευτερόλεπτα. Αυτή η διακοπή που διήρκεσε όλη την ημέρα προκλήθηκε από ακούσιες αστοχίες του συστήματος και κόστισε στις επιχειρήσεις δισεκατομμύρια ευρώ. Οι ειδικοί πιστεύουν ότι μια εσκεμμένη διακοπή θα μπορούσε να είναι πολύ πιο καταστροφική. 

Καθώς η ταχεία διάδοση της ηλιακής ενέργειας στην Ευρώπη προωθείται ως απάντηση στους κινδύνους ενεργειακής ασφάλειας των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων, μπορεί επίσης να παρουσιάζει ένα νέο και δυνητικά καταστροφικό είδος απειλής ασφαλείας. Ο κυρίαρχος ρόλος μιας μόνο χώρας — της Κίνας — σε σχεδόν όλα τα μέρη της αλυσίδας εφοδιασμού ηλιακής ενέργειας είναι ένα κεντρικό ζήτημα, οδηγώντας ορισμένους να προειδοποιήσουν ότι η Ευρώπη αντικαθιστά ένα είδος ενεργειακής εξάρτησης με ένα άλλο. 

Σε αντίθεση με τον άνθρακα ή το φυσικό αέριο που τροφοδοτεί έναν παραδοσιακό θερμικό σταθμό παραγωγής ενέργειας, ο ήλιος δεν μπορεί να τεθεί υπό αποκλεισμό. Και, σε αντίθεση με αυτούς τους παραδοσιακούς σταθμούς, η παροχή ενέργειας από ηλιακή πηγή είναι πολύ γεωγραφικά κατανεμημένη ώστε σημαντικές δυναμικότητες να εξαλειφθούν από ένα μόνο πυραυλικό χτύπημα. Ωστόσο, αυτοί οι ίδιοι παράγοντες που προστατεύουν την ηλιακή ενέργεια από παραδοσιακές μορφές επίθεσης, ανησυχούν αυτοί οι ερευνητές, μπορεί επίσης να την καταστήσουν φορέα μιας πιο αντισυμβατικής σαμποτάζ στο μέλλον. 

Η επίθεση μπορεί να μην χρειαστεί καν να ενεργοποιηθεί για να επιτύχει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Συνδέοντας την κινεζική κυριαρχία σε όλα τα μέρη της αλυσίδας εφοδιασμού ηλιακής ενέργειας με ένα ιστορικό κρατικά χορηγούμενων κυβερνοεπιθέσεων και ανησυχητικών νόμων αποκάλυψης απειλών, ορισμένοι ερευνητές προβλέπουν ότι η Κίνα χρησιμοποιεί την απειλή μιας κατάρρευσης του δικτύου που τροφοδοτείται από ηλιακή ενέργεια ως μέσο πίεσης επί της ασφάλειας και της ανεξαρτησίας της Ευρώπης: ένα σπαθί του Δαμοκλή πάνω από το κεφάλι της ηπείρου. Αλλά η έκταση αυτής της απειλής — και το ερώτημα αν η Κίνα θα τη χρησιμοποιήσει ποτέ — συζητείται έντονα. 

Παραβίαση του μετατροπέα

Αν το σπαθί σε αυτό το σενάριο είναι τα ηλιακά πάνελ, απλωμένα σε ταράτσες σε όλη την ήπειρο, η τρίχα αλόγου από την οποία κρέμεται είναι οι ηλιακοί μετατροπείς, που συνδέουν καθεμία από αυτές τις εγκαταστάσεις με το δίκτυο. 

Καθώς ο ρόλος των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έχει αυξηθεί, οι μετατροπείς έχουν γίνει πιο σημαντικοί και πιο πολύπλοκοι. Μετατρέποντας την ισχύ συνεχούς ρεύματος της ηλιακής ενέργειας σε εναλλασσόμενο ρεύμα συμβατό με το δίκτυο, οι μετατροπείς παρέχουν επίσης απομακρυσμένη παρακολούθηση, συντονίζουν τις ανανεώσιμες πηγές με την αποθήκευση μπαταριών και μπορούν να βοηθήσουν στη σταθεροποίηση του δικτύου προληπτικά ρυθμίζοντας την απόδοση. Πολλές από αυτές τις λειτουργίες ελέγχονται μέσω διαδικτύου, καθιστώντας τους μετατροπείς «κυβερνοφυσικές» συσκευές, με τα λόγια του ερευνητή κυβερνοασφάλειας Daniel dos Santos, στις οποίες «ο κυβερνοκόσμος μπορεί να επηρεάσει πράγματα στον φυσικό κόσμο».

Το σενάριο που οραματίζονται αυτός και άλλοι ερευνητές που πήραν συνέντευξη για αυτό το άρθρο περιλαμβάνει αυτή τη σύνδεση στο διαδίκτυο να παρεμβάλλεται σε χιλιάδες — ή ακόμη και εκατομμύρια — μετατροπείς ταυτόχρονα. Ο επιτιθέμενος πιθανότατα θα χρησιμοποιούσε αυτή την πρόσβαση για να προκαλέσει βίαιες και απρόβλεπτες διακυμάνσεις στην προσφορά, υπερφορτώνοντας την ικανότητα ενός ήδη τεντωμένου συστήματος δικτύου να διατηρήσει μια σταθερή τάση. Όπως συνέβη στο μπλακ άουτ της Ιβηρικής πέρυσι, ο εξοπλισμός ασφαλείας σε άλλες εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας μπορεί να απενεργοποιηθεί αυτόματα για να σωθεί καθώς τα φορτία αυξάνονται πάνω ή κάτω από προκαθορισμένα όρια ασφαλείας, οδηγώντας σε καταρρακτώδες μπλακ άουτ σε τεράστιες περιοχές της ηπείρου. 

Αντιπρόεδρος έρευνας στην Forescout Technologies με έδρα την Ολλανδία, ο dos Santos είναι ένας από μια μικρή ομάδα χάκερ με λευκό καπέλο που έχουν εντοπίσει σχεδόν δεκάδες τρωτά σημεία κυβερνοασφάλειας σε κορυφαίες μάρκες ηλιακών μετατροπέων που μπορεί να χρησιμοποιηθούν για να πυροδοτήσουν μια τέτοια επίθεση. Ένας από αυτούς βρίσκεται στη δική του στέγη. Όπως περίπου το ένα τρίτο των ολλανδικών σπιτιών, το νεόδμητο του dos Santos στο Ρότερνταμ είναι εξοπλισμένο με ηλιακά πάνελ συνδεδεμένα στο δίκτυο από έναν δυνητικά παραβιασμένο μετατροπέα. «Και αποδεικνύεται ότι είναι κινεζικός», είπε. «Όχι τυχαία, αλλά με πιθανότητα... κυριαρχούν στην αγορά».

Όπως με τα ηλιακά πάνελ, οι ευρωπαϊκοί, αμερικανικοί και ιαπωνικοί κατασκευαστές ηγήθηκαν της αρχικής καινοτομίας και της πρώιμης παραγωγής ηλιακών μετατροπέων. Αλλά επιθετικές επιδοτήσεις και ανταγωνισμός, σε συνδυασμό με τεράστια ζήτηση στην εγχώρια αγορά, έχουν δώσει την τελευταία δεκαετία στις κινεζικές εταιρείες ένα μερίδιο ελέγχου της παγκόσμιας προσφοράς, παρέχοντας προϊόντα σε χαμηλότερο κόστος από τους δυτικούς ομολόγους τους. Σήμερα, ο μεγαλύτερος ευρωπαίος κατασκευαστής — η γερμανική SMA — έχει το ένα δέκατο της παραγωγικής ικανότητας του μεγαλύτερου κινέζου κατασκευαστή, της Huawei. 

Συλλογικά, οι μετατροπείς της χώρας ελέγχουν τώρα εκατοντάδες γιγαβάτ ευρωπαϊκής ηλιακής ενέργειας. Η χειραγώγηση της απόδοσης ακόμη και ενός κλάσματος αυτών των συσκευών κατά τη διάρκεια της μεσημβρινής ηλιακής κορύφωσης θα ήταν αρκετή για να προκαλέσει εκτεταμένη «δυστυχία», είπε ο Willem Westerhof, ο ερευνητής που ανακάλυψε για πρώτη φορά το πιθανό σενάριο επίθεσης μετατροπέα το 2016. 

Τα τρωτά σημεία δεν είναι αποκλειστικά των κινεζικών μετατροπέων — ο dos Santos εντόπισε ένα σε ένα σύστημα SMA — αλλά συχνά είναι πιο σοβαρά. Και οι κινεζικές εταιρείες συνήθως υιοθετούν μια πιο χαλαρή προσέγγιση στη διόρθωση τρωτών σημείων όταν βρίσκονται, σύμφωνα με τους ερευνητές. «Εξεπλάγην με την ανωριμότητα» των κινέζων κατασκευαστών, είπε ο dos Santos. «Δεν κατανοούν τα ζητήματα ασφαλείας». 

Ο Westerhof ήταν πιο ευθύς, χρησιμοποιώντας ένα χυδαίο όρο για να περιγράψει τα πρωτόκολλα κυβερνοασφάλειας των περισσότερων κινέζων κατασκευαστών. «Θα βρείτε σοβαρά τρωτά σημεία», είπε. «Και ακόμη και αν προσπαθήσετε να τα αποκαλύψετε υπεύθυνα, δεν παίρνετε τίποτα». Από όσο γνωρίζει, μόνο λίγες εταιρείες λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τον κίνδυνο των ηλιακών μετατροπέων, συμπεριλαμβανομένων της Huawei και της SMA.

Ηλιακή γεωπολιτική

Για ορισμένους, ο ρόλος των κινεζικών εταιρειών υπερβαίνει την απροσεξία κακοδιαχείρισης.

Τον περασμένο Μάιο, το Reuters ανέφερε στοιχεία για «αδρανείς συσκευές επικοινωνίας» σε κινεζικούς ηλιακούς μετατροπείς στις Ηνωμένες Πολιτείες, προκαλώντας φόβους ότι θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως συσκευές απευθείας απομακρυσμένου ελέγχου. Τον Ιανουάριο, μια ανάλυση του Υπουργείου Ενέργειας διαπίστωσε ότι οι συσκευές ήταν «μη κακόβουλες» και «μη εσκεμμένες», αλλά το επεισόδιο εξακολουθεί να αναφέρεται με ανησυχία από παρατηρητές της βιομηχανίας.

Δύο χρόνια νωρίτερα, η Microsoft ειδοποίησε ερευνητές και την κυβέρνηση των ΗΠΑ ότι μια κινεζική κρατικά χορηγούμενη ομάδα χάκερ που ονομάζεται Volt Typhoon είχε πραγματοποιήσει επιτήρηση σε εγκαταστάσεις κρίσιμων υποδομών στο Γκουάμ και την ηπειρωτική χώρα των Ηνωμένων Πολιτειών, πιθανώς προετοιμάζοντας μια επίθεση. Η αποκάλυψη ακολούθησε έναν κινεζικό νόμο του 2021 που απαιτεί από εταιρείες που λειτουργούν στη χώρα να αποκαλύπτουν μη διορθωμένα τρωτά σημεία ασφαλείας σε τμήματα της κυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένων υπουργείων που ήταν προηγουμένως υπεύθυνα για αρκετές κρατικά χορηγούμενες επιθετικές επιχειρήσεις χάκερ. Στην περίπτωση της κυριαρχίας της στην αγορά ηλιακών μετατροπέων, αυτό «προφανώς θα μπορούσε να γίνει όπλο εκμετάλλευσης», είπε ο dos Santos. 

Αλλά υπάρχει σημαντική διαφωνία μεταξύ των αναλυτών ενέργειας της Κίνας και των δυτικών ερευνητών ασφαλείας σχετικά με το αν η Κίνα θα επιδιώξει πραγματικά να χρησιμοποιήσει την αυξανόμενη θέση μόχλευσής της στο ευρωπαϊκό σύστημα δικτύου για να επιτύχει γεωπολιτικούς στόχους.

Η πρώτη ομάδα βλέπει την ώθηση της κατασκευής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας της Κίνας ως μια απάντηση κυρίως σε εσωτερικές ανησυχίες, με ευεργετικά συνακόλουθα οφέλη για άλλες χώρες. «Πιστεύουμε πάντα ότι η υψηλότερη προτεραιότητα για τους υπευθύνους λήψης αποφάσεων είναι να χτίσετε το σπίτι σας ως καλύτερο μέρος για να ζείτε», είπε ο Muyi Yang, ανώτερος αναλυτής στο think tank ανανεώσιμων πηγών ενέργειας Ember που κατάγεται από την Κίνα. Περίπου τα μισά από τον ηλιακό εξοπλισμό που παράγεται από κινεζικές εταιρείες αναπτύσσονται στην ίδια την Κίνα, καθιστώντας την την ταχύτερα ηλεκτροδοτούμενη χώρα στη γη και επιτρέποντάς της να μειώσει τις εξαρτήσεις εισαγωγών της, τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και τη ρύπανση του αέρα. Οι ηλιακές εξαγωγές της, εν τω μεταξύ, βοηθούν «να χτιστεί ένα καλύτερο εξωτερικό περιβάλλον που μπορεί να υποστηρίξει περαιτέρω πρόοδο της κινεζικής οικονομίας», είπε ο Yang. «Και από αυτή την οπτική, δεν νομίζω ότι είναι μέρος της στρατηγικής της Κίνας ότι η Κίνα θέλει να κυριαρχήσει στην αλυσίδα εφοδιασμού καθαρής τεχνολογίας και στη συνέχεια να το αξιοποιήσει αυτό για να κυριαρχήσει στον κόσμο».

Αλλά οι αναλυτές ασφαλείας στην Ευρώπη υιοθετούν έναν πιο γερακίσιο τόνο. 

Στα τέλη του 2025, η Κίνα αξιοποίησε τη σχεδόν απόλυτη κυριαρχία της στην προσφορά σπάνιων γαιών σε απάντηση στους αμερικανικούς δασμούς επιβάλλοντας εμπάργκο εξαγωγών σε όλες τις χώρες. Η Ευρώπη, και η εξαιρετικά εξαρτημένη αμυντική βιομηχανία της, χτυπήθηκε στο διασταύρωμα. Οι αναλυτές, συμπεριλαμβανομένου του Caspar Hobhouse, του Ινστιτούτου Σπουδών Ασφαλείας της ΕΕ, βλέπουν παρόμοιους κινδύνους ασφαλείας στην κυριαρχία της Κίνας στην ηλιακή τεχνολογία. Για παράδειγμα, δείτε την Κούβα, όπου η Κίνα έχει κάνει μεγάλες δωρεές ηλιακού εξοπλισμού για να βοηθήσει το νησί να αντισταθεί στην εκστρατεία «μέγιστης πίεσης» του Προέδρου Donald Trump που αποσκοπούσε να στερεώσει τον αμερικανικό έλεγχο της Καραϊβικής. 

«Ο κλιματικός κόσμος είναι πολύ μαλακός με την Κίνα», είπε ο Hobhouse, και «τείνει να είναι στην πραγματικότητα αρκετά τυφλός σε αυτό επειδή βλέπουν ότι η Κίνα είναι αυτός ο φανταστικός επιταχυντής της πράσινης μετάβασης». Αλλά πιστεύει ότι «είναι απολύτως μια εσκεμμένη πολιτική εκ μέρους του κινεζικού κράτους» να χρησιμοποιήσει την κυρίαρχη θέση που έχει στις τεχνολογίες πίσω από αυτή τη μετάβαση ως «σημείο μόχλευσης στη γεωπολιτική όταν — όχι αν — όταν συμβεί κάτι». Αυτό το κάτι θα μπορούσε να είναι μια κίνηση στη μακροχρόνια σηματοδοτημένη πρόθεση της Κίνας να καταλάβει την Ταϊβάν· η πιθανή πρόσβασή της σε αρκετούς ηλιακούς μετατροπείς για να πέσει το ευρωπαϊκό δίκτυο μπορεί να παίξει ρόλο.

Δομική εξάρτηση από την Κίνα

Υπάρχουν λίγες βραχυπρόθεσμες εναλλακτικές λύσεις στην κινεζική τεχνολογία ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας για την Ευρώπη, που αντιμετωπίζει τη δεύτερη μεγάλη ενεργειακή κρίση της σε τέσσερα χρόνια που αποδίδεται άμεσα στην εξάρτησή της από εισαγωγές ορυκτών καυσίμων. Αναζητώντας ένα φθηνότερο, πιο ανεξάρτητο ενεργειακό σύστημα, έχει επί του παρόντος μόνο ένα μέρος να στραφεί.

Η άποψη ότι αυτή η δομική εξάρτηση θα πρέπει να διορθωθεί διασχίζει τη γεωπολιτική συζήτηση. Για τους ερευνητές κυβερνοασφάλειας που φοβούνται δραματικά κλεισίματα δικτύου από κρατικά υποστηριζόμενους χάκερ, υπάρχουν υποστηρικτές ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που βλέπουν πιο πεζούς κινδύνους σε μια υπερβολικά συγκεντρωμένη αλυσίδα εφοδιασμού. Η κατάσταση δεν είναι διαφορετική από τον έλεγχο της Ταϊβάν του 90 τοις εκατό της παγκόσμιας προηγμένης κατασκευής ημιαγωγών, που προκαλεί ίσο φόβο στους γεράκια της κινεζικής εξωτερικής πολιτικής και στους ειδικούς της αλυσίδας εφοδιασμού που ανησυχούν για την ευαισθησία του νησιού στους σεισμούς.

«Νομίζω ότι έχουμε γίνει πολύ άνετοι με αυτό στο παγκοσμιοποιημένο εμπορικό μας σύστημα: Ότι είναι εντάξει να έχουμε απλώς άλλες χώρες να παράγουν πράγματα λόγω του ανταγωνιστικού τους πλεονεκτήματος», είπε η Belinda Schäpe, αναλύτρια πολιτικής της Κίνας στο Κέντρο Έρευνας για την Ενέργεια και τον Καθαρό Αέρα. «Αλλά αρχίζουμε επίσης να συνειδητοποιούμε τώρα ότι υπάρχουν ορισμένοι συμβιβασμοί με αυτό, όχι μόνο επειδή είναι η Κίνα και επειδή υπάρχουν κάποιες πολιτικές ευαισθησίες που δεν μπορούμε να επηρεάσουμε: είναι επίσης απλώς ένας εγγενής κίνδυνος της αλυσίδας εφοδιασμού».

Ίσως για διαφορετικούς λόγους, ο Hobhouse συμφωνεί. «Θα κοιμόμουν πολύ καλύτερα τη νύχτα αν η Κίνα ελέγχει μόνο το 50 τοις εκατό» της ηλιακής κατασκευής, είπε. Αλλά η Ευρώπη έχει μέχρι στιγμής αγωνιστεί να διαφοροποιήσει αυτή την αλυσίδα εφοδιασμού εντός των δικών της συνόρων. Η υψηλή τιμή της ενέργειας είναι ένα από τα πολλά εμπόδια. 

Αντίθετα, το επόμενο ηλιακό βιομηχανικό κύμα μπορεί να προέλθει από ένα πιο απροσδόκητο μέρος: μια ήπειρο με λίγο προηγούμενο ιστορικό ηλιακής κατασκευής, ή μαζικής κατασκευής γενικά — αλλά μία με νεαρό εργατικό δυναμικό και τεράστια ζήτηση για ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια. Μπορεί αντίθετα να γεννηθεί στην Αφρική.

Επόμενο στο Cracking The Sun: Η Αφρική βρίσκεται σε κολοσσιαία ηλιακή άνθηση. Μπορεί να κατασκευάσει και τα πάνελ; 

The post As Europe welcomes Chinese solar, some see a Trojan horse appeared first on The Reynolds Center.